Trampdan İrana xəbərdarlıq: Yeni mina yerləşdirilərsə, gəmi məhv ediləcək
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazında bütün minaların ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən təmizləndiyini və ya partladılaraq zərərsizləşdirildiyini açıqlayıb. Vaşinqton İranı boğazda yeni minaların yerləşdirilməsinin mümkün nəticələri barədə xəbərdar edib.
Azmedia.Az xəbər verir ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Truth Social” platformasında paylaşım edərək ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin İranın müharibənin əvvəlindən böyük ölçüdə bağladığı Hörmüz boğazında bütün minaları təmizlədiyini və ya partlatdığını bildirib.
Tramp qeyd edib ki, İran yeni mina yerləşdirəcəyi təqdirdə bunun qarşılığında sərt hərbi tədbirlərlə üzləşəcək.
“İrana bildirilib ki, yeni mina yerləşdirən istənilən gəmi və ya qayıq dərhal və sistemli şəkildə məhv ediləcək”, - deyə ABŞ Prezidenti yazıb.
İran tərəfi Trampın açıqlamasına hələlik münasibət bildirməyib.
Hörmüz boğazının bağlanması dünya neft bazarlarında ciddi qiymət dalğalanmalarına səbəb olub. Tramp daha əvvəl də ABŞ-ın ərazi üzərində nəzarəti təmin etdiyini bildirsə də, İran boğazdan icazəsiz keçməyə cəhd etdiyini iddia etdiyi gəmilərə qarşı atəş açıb.
Müharibə başlamazdan əvvəl dünya üzrə istifadə olunan neft və mayeləşdirilmiş təbii qazın təxminən 20 faizi Hörmüz boğazından keçirdi. Münaqişə fevralın 28-də ABŞ və İsrailin İrana qarşı hava zərbələri ilə başlayıb.
İran boğazı bağlamaqla yanaşı, İsrailə, regiondakı ABŞ hərbi bazalarına və Körfəz ölkələrindəki ABŞ-ın ərəb müttəfiqlərinə qarşı da cavab zərbələri endirib.
Müharibənin sona çatdırılması məqsədilə danışıqlara şərait yaratmalı olan atəşkəs qüvvədən düşüb. Bundan sonra ABŞ və İran arasında fasilələrlə qarşılıqlı atəş mübadiləsi davam edib.
ABŞ İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edir
Bu həftə ABŞ İranla bağlı bir sıra yeni iqtisadi sanksiyalar da elan edib.
ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent xəbərdarlıq edib ki, İranla maliyyə əməkdaşlığı aparan istənilən ölkə beynəlxalq səviyyədə təcrid olunacaq.
ABŞ və İran iyun ayında Hörmüz boğazı ilə bağlı 14 maddədən ibarət Anlaşma Memorandumu imzalayıb. Sənəddə boğazla bağlı razılaşmanın əldə olunması üçün 60 günlük müddət müəyyən edilmişdi. Bundan sonra İranın nüvə məsələsi ilə bağlı əsaslı danışıqların aparılması nəzərdə tutulurdu.
ABŞ İranı nüvə silahı hazırlamaqda ittiham edir. Tehran isə bu iddiaları davamlı şəkildə rədd edir.
Lakin 60 günlük müddət artıq başa çatıb və danışıqlar nəticəsiz qalıb. Bunun ardınca ABŞ İrana qarşı yeni sanksiyalar elan edib. Tramp hesab edir ki, tətbiq olunan iqtisadi təzyiqlər İran rejiminin süqutuna gətirib çıxara bilər.
İran 1979-cu ildə İslam Respublikasının yaradılmasından etibarən uzun müddət müxtəlif ABŞ sanksiyalarının təsiri altında olub. İranın iqtisadiyyat naziri Əli Mədənizadə isə ölkəsinin daha geniş sanksiyalara “tam hazır” olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, yeni məhdudiyyətlər ABŞ üçün “daha bir məğlubiyyətə” səbəb olacaq.
Bununla belə, müharibə və ABŞ-ın həftələrdir İran limanlarına tətbiq etdiyi blokada ölkə iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərib və ticarətin davam etdirilməsini çətinləşdirib.
Çin ABŞ sanksiyalarına qarşı çıxıb
İran neftinin ən böyük alıcısı olan Çin çərşənbə axşamı ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi “qanunsuz birtərəfli sanksiyalara” qəti etiraz etdiyini açıqlayıb.
Pekin öz hüquq və maraqlarını qorumaq üçün “bütün zəruri tədbirləri” görəcəyini bildirib.
ABŞ-ın yeni sanksiyalarla bağlı açıqlaması Tramp və Çin Prezidenti Si Cinpin arasında gələn ay keçirilməsi planlaşdırılan görüş ərəfəsinə təsadüf edir.
Vaşinqtonun Pekinin mümkün cavab tədbirlərindən ehtiyatlı olması gözlənilir. Çin yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalı üçün strateji əhəmiyyət daşıyan nadir torpaq elementlərinin və digər kritik mineralların böyük hissəsini emal edir.
Pekin daha əvvəl ABŞ-la aparılan ticarət danışıqları çərçivəsində nadir torpaq elementlərinin ixracına nəzarəti də sərtləşdirib.
İran Hörmüz boğazına tam nəzarət istəyir
İran isə Hörmüz boğazı üzərində tam nəzarət yaratmaq istədiyini bildirib.
ABŞ və bir sıra digər ölkələr bu mövqeyə qarşı çıxır. Onların mövqeyinə görə, boğaz beynəlxalq sular hesab olunur və gəmiçilik fəaliyyəti müharibədən əvvəl olduğu kimi maneəsiz şəkildə davam etməlidir.
Son dövrədək Anlaşma Memorandumunun müddəaları çərçivəsində İran ABŞ-ın müttəfiqi olan Omanla Hörmüz boğazında gəmiçiliyin idarə olunması mexanizminin yaradılması üzrə danışıqlar aparıb.
Lakin danışıqlar indiyədək konkret razılaşma ilə nəticələnməyib. Ötən həftə Tramp Omanı administrasiyasının İranla apardığı danışıqlara “mane olacağı təqdirdə” bu ölkəni bombalamaqla hədələyib.
Oman müvəqqəti gəmiçilik dəhlizi təklif edir
Omanın xarici işlər naziri Bədr Əl-Busaidi çərşənbə axşamı bildirib ki, ölkəsi İranla Hörmüz boğazında müvəqqəti gəmiçilik dəhlizinin yaradılması barədə razılaşmanın yaxın zamanda elan ediləcəyinə ümid edir.
O, bu açıqlamanı Tehranda iranlı həmkarı Abbas Araqçi ilə görüşündən sonra verib.
Əl-Busaidi bildirib ki, təhlükəsiz gəmiçiliyin bərpası üçün “praktik mexanizmlər”in hazırlanacağına da ümid edir.
“Boğazın gələcək idarə olunması və daimi həll yolu vaxtı gəldikcə müəyyənləşdiriləcək”, - deyə Omanın xarici işlər naziri bildirib.
